این بخش چه میگوید؟
این چهار ماده، حمایتهای ویژهٔ قانون کار از کارگران زن را تعیین میکنند — عمدتاً حول بارداری، زایمان و شیردهی.
منطق حاکم بر هر چهار ماده یکی است: این حمایتها نباید به قیمت درآمد یا شغل کارگر تمام شود. به همین دلیل است که:
- جابهجایی به کار سبکتر در بارداری بدون کسر حقالسعی است (ماده ۷۷)؛
- فرصت شیردهی جزو ساعات کار حساب میشود (ماده ۷۸)؛
- و پس از مرخصی زایمان، بازگشت به کار سابق تضمین شده است (تبصره ۱ ماده ۷۶).
ماده 75 — کارهای ممنوع برای زنان
اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸انجام کارهای خطرناک، سخت و زیانآور و نیز حمل بار بیشتر از حد مجاز با دست و بدون استفاده از وسایل مکانیکی، برای کارگران زن ممنوع است. دستورالعمل و تعیین نوع و میزان این قبیل موارد با پیشنهاد شورای عالی کار به تصویب وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی خواهد رسید.
به زبان ساده
دو دسته کار برای کارگران زن ممنوع است:
- کارهای خطرناک، سخت و زیانآور؛
- حمل بار بیش از حد مجاز با دست، بدون وسایل مکانیکی.
تعیین اینکه دقیقاً چه کارهایی و چه میزان باری مشمول این ممنوعیتاند، به دستورالعمل مصوب وزیر واگذار شده است.
مرخصی بارداری و زایمان کارگران زن جمعا ۹۰ روز است. حتی الامکان ۴۵ روز از این مرخصی باید پس از زایمان مورد استفاده قرار گیرد. برای زایمان توامان ۱۴ روز به مدت مرخصی اضافه میشود.
تبصره ۱ — پس از پایان مرخصی زایمان، کارگر زن به کار سابق خود باز میگردد و این مدت با تایید سازمان تامین اجتماعی جزء سوابق خدمت وی محسوب میشود.
تبصره ۲ — حقوق ایام مرخصی زایمان طبق مقررات قانون تامین اجتماعی پرداخت خواهد شد.
به زبان ساده
طبق متن قانون کار:
- ۹۰ روز مرخصی بارداری و زایمان؛
- حتیالامکان ۴۵ روز آن پس از زایمان؛
- ۱۴ روز اضافه برای زایمان دوقلو («توأمان»).
دو تبصره، دو تضمین مهم:
۱. بازگشت به کار سابق پس از پایان مرخصی، و احتساب این مدت جزو سوابق خدمت؛ ۲. حقوق این دوره را تأمین اجتماعی میپردازد، نه کارفرما.
هشدار
عدد ۹۰ روز، متن مصوب قانون کار است. مدت مرخصی زایمان بعدها در مقررات و قوانین دیگری (خارج از قانون کار) افزایش یافته است. برای مدت و شرایط روزآمد، مرجع شما سازمان تأمین اجتماعی است — این صفحه متن قانون کار را نقل میکند، نه آخرین مصوبات مرتبط.
در مواردی که به تشخیص پزشک سازمان تامین اجتماعی، نوع کار برای کارگر باردار خطرناک یا سخت تشخیص داده شود، کارفرما تا پایان دوره بارداری وی، بدون کسر حقالسعی کار مناسبتر و سبکتری به او ارجاع مینماید.
به زبان ساده
اگر پزشک سازمان تأمین اجتماعی تشخیص دهد کار برای کارگر باردار خطرناک یا سخت است، کارفرما موظف است تا پایان بارداری کار سبکتر و مناسبتری به او بدهد.
و عبارت کلیدی: «بدون کسر حقالسعی» — یعنی کار سبکتر، حقوق کمتر ندارد.
نکتهٔ کاربردی
مرجع تشخیص در این ماده، پزشک سازمان تأمین اجتماعی است. گواهی پزشک شخصی بهتنهایی مبنای این ماده قرار نمیگیرد.
در کارگاههایی که دارای کارگر زن هستند کارفرما مکلف است به مادران شیرده تا پایان دو سالگی کودک پس از هر سه ساعت، نیم ساعت فرصت شیردادن بدهد. این فرصت جزء ساعات کار آنان محسوب میشود و همچنین کارفرما مکلف است متناسب با تعداد کودکان و با در نظر گرفتن گروه سنی آنها مراکز مربوط به نگهداری کودکان (از قبیل شیرخوارگاه، مهدکودک و…) را ایجاد نماید.
تبصره (اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸) آییننامه اجرایی، ضوابط تاسیس و اداره شیرخوارگاه و مهدکودک توسط سازمان بهزیستی کل کشور تهیه و پس از تصویب وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی به مرحله اجراء گذاشته میشود.
به زبان ساده
دو تکلیف برای کارفرما:
۱. فرصت شیردهی — تا پایان دو سالگی کودک، پس از هر سه ساعت، نیم ساعت. و مهمتر: این فرصت جزو ساعات کار محسوب میشود، یعنی از حقوق کسر نمیشود و جبران آن لازم نیست. ۲. ایجاد مهدکودک و شیرخوارگاه متناسب با تعداد و گروه سنی کودکان.
نکتهٔ کاربردی
در یک شیفت هشتساعته، این یعنی حدود دو فرصت نیمساعته — مجموعاً حدود یک ساعت که بخشی از ساعات کاری شماست، نه اضافه بر آن.