این بخش چه میگوید؟
فصل هفتم باب چهارم هم پاداش خوشحسابی را میگوید و هم جریمهها و مجازاتهای مالیاتی. جریمهها معمولاً درصدی از مالیات (یا از مبلغ معامله) هستند.
| موضوع | جایزه یا جریمه |
|---|---|
| پرداخت مالیات تا سررسید (ماده ۱۹۰) | جایزهٔ خوشحسابی ۴٪ مالیات پرداختشده |
| سه سال متوالی اظهارنامهٔ پذیرفتهشده و پرداخت بدون مراجعه به هیأت (ماده ۱۸۹) | جایزهٔ ۵٪ اصل مالیات سه سال، معاف از مالیات |
| عدم تسلیم اظهارنامه در موعد (ماده ۱۹۲) | ۳۰٪ مالیات (شرکت و صاحب شغل) یا ۱۰٪ (سایر)، غیرقابل بخشودگی |
| عدم تسلیم ترازنامه و حساب سود و زیان یا دفاتر (ماده ۱۹۳) | ۲۰٪ مالیات برای هر مورد |
| عدم کسر و ایصال مالیات دیگران (ماده ۱۹۹) | ۱۰٪ مالیات + ۲٫۵٪ به ازای هر ماه تأخیر |
| تخلف دفاتر اسناد رسمی (ماده ۲۰۰) | ۲۰٪ مالیات + مسئولیت تضامنی؛ در تکرار حبس |
اشخاص حقوقی و همچنین اشخاص حقیقی چنانچه طی سه سال متوالی ترازنامه و حساب سود و زیان و دفاتر و مدارک آنان مورد قبول قرار گرفته باشد و مالیات هر سال را در سال تسلیم اظهارنامه بدون مراجعه به هیأتهای حل اختلاف مالیاتی پرداخت کرده باشند معادل پنج درصد (۵٪) اصل مالیات سه سال مذکور علاوه بر استفاده از مزایای مقرر در ماده (۱۹۰) این قانون به عنوان جایزهٔ خوشحسابی از محل وصولیهای جاری پرداخت یا در حساب سنوات بعد آنان منظور خواهد شد. جایزهٔ مزبور از پرداخت مالیات معاف خواهد بود.
به زبان ساده
مؤدی (حقوقی یا حقیقی) که سه سال پیاپی ترازنامه، حساب سود و زیان، دفاتر و مدارکش پذیرفته شده و مالیات هر سال را در همان سال تسلیم اظهارنامه و بدون مراجعه به هیأت حل اختلاف پرداخته، ۵٪ اصل مالیات آن سه سال را بهعنوان جایزهٔ خوشحسابی میگیرد (نقد از وصولیهای جاری یا به حساب سالهای بعد)، علاوه بر مزایای ماده ۱۹۰. این جایزه مالیات ندارد.
معادل ۴ درصد از مالیاتهای پرداختی مؤدی تا سررسید مقرر به عنوان جایزهٔ خوشحسابی از بدهی مالیاتی او کسر خواهد شد و هرگاه مالیات پس از حداکثر چهار ماه از سررسید مقرر پرداخت شود، مشمول جریمهای معادل ده درصد مالیات پرداختنشده تا سررسید مقرر خواهد بود و در صورت تقسیط و پرداخت اقساط در سررسید مقرر، نصف جریمهٔ مذکور بخشوده خواهد شد. حکم این ماده شامل مالیاتهایی که به موجب مقررات این قانون، اشخاص دیگر به عنوان مالیات مؤدی پرداخت مینمایند، نخواهد بود.
تبصره ۱- در موارد مذکور در ماده (۲۳۹) این قانون، هرگاه مؤدی برگ تشخیص صادره را قبول و یا با ممیز کل توافق نماید و یا نسبت به پرداخت مالیات متعلقه یا ترتیب پرداخت آن اقدام کند، از ۸۰ درصد جرایم مقرر در این قانون معاف خواهد بود.
تبصره ۲- چنانچه فاصلهٔ تاریخ وصول اعتراض مؤدی نسبت به برگ تشخیص مالیات تا تاریخ قطعی شدن مالیات از یک سال تجاوز نماید جریمهٔ دو و نیم درصد (۲/۵٪) در ماه موضوع این ماده نسبت به مدت زمان بیش از یک سال مذکور تا تاریخ ابلاغ برگ قطعی مالیات قابل مطالبه از مؤدی نخواهد بود. سازمان امور مالیاتی کشور مکلف است ترتیباتی اتخاذ نماید که رسیدگی و قطعیت یافتن مالیات مؤدیان حداکثر تا یک سال پس از تاریخ تسلیم اعتراض آنان صورت پذیرد.
به زبان ساده
- جایزهٔ خوشحسابی ۴٪: معادل ۴٪ مالیاتی که مؤدی تا سررسید مقرر پرداخته از بدهی مالیاتیاش کسر میشود؛
- تأخیر تا چهار ماه: اگر مالیات پس از سررسید (حداکثر تا چهار ماه) پرداخت شود، جریمهٔ ۱۰٪ مالیات پرداختنشدهٔ تا سررسید دارد. اگر بدهی تقسیط شده و اقساط در سررسید پرداخت شود، نصف این جریمه بخشوده میشود؛
- این ماده مالیاتهایی را که دیگران بهجای مؤدی میپردازند (مثل کسر مالیات حقوق توسط کارفرما) در بر نمیگیرد؛
- تبصرهٔ ۱: در موارد ماده ۲۳۹، اگر مؤدی برگ تشخیص را بپذیرد یا با ممیز کل توافق کند یا مالیات را بپردازد (یا ترتیب پرداخت بدهد)، ۸۰٪ جرایم بخشوده میشود؛
- تبصرهٔ ۲: اگر از رسیدن اعتراض تا قطعیشدن مالیات بیش از یک سال طول بکشد، جریمهٔ ۲٫۵٪ در ماه برای مدت بیش از یک سال تا ابلاغ برگ قطعی از مؤدی گرفته نمیشود. سازمان مالیاتی باید ترتیبی بدهد که اعتراضها حداکثر ظرف یک سال از تسلیم قطعی شوند.
تمام یا قسمتی از جرایم مقرر در این قانون بنا به درخواست مؤدی با توجه به دلایل ابرازی مبنی بر خارج از اختیار بودن عدم انجام تکالیف مقرر و با در نظر گرفتن سوابق مالیاتی و خوشحسابی مؤدی به تشخیص و موافقت سازمان امور مالیاتی کشور قابل بخشوده شدن میباشد.
به زبان ساده
مؤدی میتواند درخواست بخشودگی تمام یا بخشی از جرایم را بدهد و دلیل بیاورد که انجامندادن تکلیف خارج از اختیارش بوده. سازمان امور مالیاتی با در نظر گرفتن سوابق مالیاتی و خوشحسابی او تصمیم میگیرد و باید موافقت کند.
در کلیهٔ مواردی که مؤدی یا نمایندهٔ او که به موجب مقررات این قانون از بابت پرداخت مالیات مکلف به تسلیم اظهارنامهٔ مالیاتی است چنانچه نسبت به تسلیم آن در موعد مقرر اقدام نکند، مشمول جریمهٔ غیرقابل بخشودگی معادل سی درصد (۳۰٪) مالیات متعلق برای اشخاص حقوقی و صاحبان مشاغل موضوع این قانون و ده درصد (۱۰٪) مالیات متعلق برای سایر مؤدیان میباشد. حکم این ماده در مورد درآمدهای کتمانشده در اظهارنامههای تسلیمی و یا هزینههای غیرواقعی نیز جاری است.
تبصره- سازمان امور مالیاتی کشور مکلف است تکالیف و وظایف مؤدیان مالیاتی در مورد نحوهٔ تنظیم و مواعد زمانی تسلیم اظهارنامهٔ مالیاتی را از طریق رسانهٔ ملی، روزنامههای کثیرالانتشار و سایر وسایل ارتباط جمعی به اطلاع عموم برساند.
به زبان ساده
اگر مؤدی یا نمایندهٔ او اظهارنامه را در موعد ندهد، جریمهٔ غیرقابل بخشودگی دارد:
- ۳۰٪ مالیات متعلق برای اشخاص حقوقی و صاحبان مشاغل؛
- ۱۰٪ مالیات متعلق برای سایر مؤدیان.
همین جریمه دربارهٔ درآمد کتمانشده در اظهارنامه و هزینهٔ غیرواقعی هم اعمال میشود. سازمان امور مالیاتی هم باید تکالیف و موعدهای اظهارنامه را از رسانهٔ ملی، روزنامهها و سایر وسایل ارتباط جمعی به اطلاع عموم برساند.
نسبت به مؤدیانی که به موجب این قانون و مقررات مربوط به آن مکلف به نگهداری دفاتر قانونی هستند در صورت عدم تسلیم ترازنامه و حساب سود و زیان یا عدم ارائهٔ دفاتر مشمول جریمهای معادل بیست درصد (۲۰٪) مالیات برای هر یک از موارد مذکور خواهند بود.
تبصره- عدم تسلیم اظهارنامه و ترازنامه و حساب سود و زیان در دورهٔ معافیت موجب عدم استفاده از معافیت مقرر در سال مربوط خواهد شد.
به زبان ساده
مؤدیانی که مکلف به نگهداری دفاتر قانونی هستند و ترازنامه و حساب سود و زیان را تسلیم نکنند یا دفاتر را ارائه ندهند، برای هر مورد ۲۰٪ مالیات جریمه میشوند. طبق تبصره، ندادن اظهارنامه، ترازنامه و حساب سود و زیان در دورهٔ معافیت یعنی همان سال از معافیت بهرهمند نمیشوند.
مؤدیانی که اظهارنامهٔ آنها در اجرای مقررات ماده (۱۵۸) این قانون مورد رسیدگی قرار میگیرد در صورتی که درآمد مشمول مالیات مشخصهٔ قطعی با رقم اظهارشده از طرف مؤدی بیش از پانزده درصد (۱۵٪) اختلاف داشته باشد علاوه بر تعلق جرایم مقرر مربوط که قابل بخشودن نیز نخواهد بود تا سه سال بعد از ابلاغ مالیات مشخصهٔ قطعی از هر گونه تسهیلات و بخشودگیهای مقرر در قانون مالیاتها نیز محروم خواهند شد.
به زبان ساده
اگر درآمد مشمول مالیات قطعی بیش از ۱۵٪ با رقم اظهارشدهٔ مؤدی اختلاف داشته باشد (در پروندههایی که طبق ماده ۱۵۸ رسیدگی میشود)، علاوه بر جرایم غیرقابل بخشودگی، مؤدی تا سه سال پس از ابلاغ مالیات قطعی از همهٔ تسهیلات و بخشودگیهای مالیاتی محروم میشود.
جریمهٔ تخلف آخرین مدیران شخص حقوقی از لحاظ عدم تسلیم اظهارنامهٔ موضوع ماده (۱۱۴) این قانون ظرف مهلت مقرر یا تسلیم اظهارنامهٔ خلاف واقع به ترتیب عبارت است از دو درصد (۲٪) و یک درصد (۱٪) سرمایهٔ پرداختشدهٔ شخص حقوقی در تاریخ انحلال.
به زبان ساده
آخرین مدیران شخص حقوقی اگر اظهارنامهٔ ماده ۱۱۴ (پیش از انحلال) را ندهند، جریمهشان ۲٪ سرمایهٔ پرداختشده است و اگر اظهارنامهٔ خلاف واقع بدهند ۱٪ سرمایهٔ پرداختشده در تاریخ انحلال.
جریمهٔ تخلف مدیر یا مدیران تصفیه در مورد تقسیم دارایی شخص حقوقی قبل از تصفیهٔ امور مالیاتی شخص حقوقی یا قبل از سپردن تأمین مقرر موضوع ماده (۱۱۸) این قانون معادل بیست درصد (۲۰٪) مالیات متعلق خواهد بود که از مدیر یا مدیران تصفیه وصول میگردد.
به زبان ساده
مدیران تصفیه که پیش از تسویهٔ امور مالیاتی یا سپردن تأمین (ماده ۱۱۸) دارایی را تقسیم کنند، ۲۰٪ مالیات متعلق جریمه میشوند و این جریمه از خودشان وصول میشود.
نسبت به اشخاصی که به شرح مقررات این قانون مکلف به تسلیم صورت یا فهرست یا قرارداد یا مشخصات راجع به مؤدی میباشند در صورتی که از تسلیم آنها در موعد مقرر خودداری و یا خلاف واقع تسلیم نمایند جریمهٔ متعلق در مورد حقوق عبارت خواهد بود از دو درصد (۲٪) حقوق پرداختی و در خصوص پیمانکاری یک درصد (۱٪) کل مبلغ قرارداد و در هر حال با مؤدی متضامناً مسئول جبران زیان وارده به دولت خواهند بود.
به زبان ساده
کسانی که مکلفاند صورت، فهرست، قرارداد یا مشخصات مؤدی را بدهند، اگر ندهند یا خلاف واقع بدهند، جریمه میشوند: برای حقوق ۲٪ حقوق پرداختی و برای پیمانکاری ۱٪ کل مبلغ قرارداد؛ و در هر حال با مؤدی متضامناً مسئول جبران زیان دولت هستند.
در شرکتهای منحله مدیران تصفیه اشخاص حقوقی و در سایر شرکتها مدیران اشخاص حقوقی غیردولتی به طور جمعی یا فردی نسبت به پرداخت مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی و همچنین مالیاتهایی که اشخاص حقوقی به موجب این قانون و قانون مالیات بر ارزش افزوده مکلف به کسر یا وصول یا ایصال آن میباشند و در دوران مدیریت آنها قطعی شده باشد با شخص حقوقی مسؤولیت تضامنی خواهند داشت. این مسؤولیت مانع از مراجعهٔ ضامنها به شخص حقوقی نیست.
به زبان ساده
مدیران (در شرکت منحلشده، مدیران تصفیه؛ در سایر شرکتها، مدیران اشخاص حقوقی غیردولتی) بهصورت جمعی یا فردی با شرکت مسئولیت تضامنی دارند نسبت به مالیات بر درآمد شرکت و مالیاتهایی که شرکت باید کسر، وصول یا واریز کند (طبق این قانون و قانون ارزش افزوده)، به شرط اینکه در دوران مدیریت آنها قطعی شده باشد. این مسئولیت مانع مراجعهٔ ضامنها به شرکت نیست.
هر شخص حقیقی یا حقوقی که به موجب مقررات این قانون مکلف به کسر و ایصال مالیات مؤدیان دیگر است در صورت تخلف از انجام وظایف مقرره علاوه بر مسؤولیت تضامنی که با مؤدی در پرداخت مالیات خواهد داشت، مشمول جریمهای معادل ده درصد (۱۰٪) مالیات پرداختنشده در موعد مقرر و دو و نیم درصد (۲/۵٪) مالیات به ازای هر ماه نسبت به مدت تأخیر از سررسید پرداخت خواهد بود.
چنانچه مالیات توسط دریافتکنندهٔ وجوه پرداخت شود، در این صورت جریمهٔ دو و نیم درصد (۲/۵٪) موضوع این ماده تا تاریخ پرداخت مالیات توسط مؤدی مزبور از مکلفین به کسر و ایصال، مالیات مطالبه و وصول خواهد شد.
به زبان ساده
کسی که مکلف است مالیات دیگران را کسر و واریز کند (مثل کارفرما برای مالیات حقوق) و این کار را نکند، علاوه بر مسئولیت تضامنی با مؤدی، جریمه میشود:
- ۱۰٪ مالیات پرداختنشده در موعد؛
- ۲٫۵٪ مالیات به ازای هر ماه تأخیر از سررسید.
اگر خودِ دریافتکنندهٔ وجه (مؤدی) مالیات را بپردازد، جریمهٔ ۲٫۵٪ ماهانه تا تاریخ پرداخت او از مکلف به کسر و ایصال مطالبه و وصول میشود.
در هر مورد که به موجب مقررات این قانون تکلیف یا وظیفهای برای دفاتر اسناد رسمی مقرر گردیده است در صورت تخلف علاوه بر مسئولیت تضامنی سردفتر با مؤدی در پرداخت مالیات یا مالیاتهای متعلق مربوط مشمول جریمهای معادل بیست درصد (۲۰٪) آن نیز خواهد بود و در مورد تکرار به مجازات حبس تعزیری درجه شش نیز با رعایت مقررات مربوط محکوم خواهد شد.
به زبان ساده
اگر دفتر اسناد رسمی تکلیفی را که این قانون دارد انجام ندهد، سردفتر علاوه بر مسئولیت تضامنی با مؤدی در پرداخت مالیات، ۲۰٪ مالیات مربوط جریمه میشود و در تکرار، حبس تعزیری درجه شش هم دارد (با رعایت مقررات مربوط).
هرگاه مؤدی به قصد فرار از مالیات از روی علم و عمد به ترازنامه و حساب سود و زیان یا به دفاتر و اسناد و مدارکی که برای تشخیص مالیات ملاک عمل میباشد و برخلاف حقیقت تهیه و تنظیم شده است استناد نماید یا برای سه سال متوالی از تسلیم اظهارنامهٔ مالیاتی و ترازنامه و حساب سود و زیان خودداری کند علاوه بر جریمهها و مجازاتهای مقرر در این قانون از کلیهٔ معافیتها و بخشودگیهای قانونی در مدت مذکور محروم خواهد شد.
به زبان ساده
مؤدی که به قصد فرار از مالیات، آگاهانه و عمداً به ترازنامه و حساب سود و زیان یا دفاتر و مدارکِ خلاف واقع استناد کند، یا سه سال پیاپی اظهارنامه، ترازنامه و حساب سود و زیان ندهد، علاوه بر جریمهها و مجازاتها در همان مدت از همهٔ معافیتها و بخشودگیهای قانونی محروم میشود.
وزارت امور اقتصادی و دارایی یا سازمان امور مالیاتی کشور میتواند از خروج بدهکاران مالیاتی که میزان بدهی قطعی آنها از بیست درصد (۲۰٪) سرمایهٔ ثبتشده و یا مبلغ پنج میلیارد (۵،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰) ریال برای اشخاص حقوقی تولیدی دارای پروانهٔ بهرهبرداری از مراجع قانونی ذیربط، از ده درصد (۱۰٪) سرمایهٔ ثبتشده و یا دو میلیارد (۲،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰) ریال سایر اشخاص حقوقی و اشخاص حقیقی تولیدی و سایر اشخاص حقیقی از یکصد میلیون (۱۰۰،۰۰۰،۰۰۰) ریال بیشتر است از کشور جلوگیری نماید.
حکم این ماده در مورد مدیر یا مدیران مسئول اشخاص حقوقی خصوصی بابت بدهی قطعی مالیاتی شخص حقوقی اعم از مالیات بر درآمد شخص حقوقی یا مالیاتهایی که به موجب این قانون شخص حقوقی مکلف به کسر و ایصال آن میباشد و مربوط به دوران مدیریت آنان بوده نیز جاری است. مراجع ذیربط با اعلام وزارت یا سازمان مزبور مکلف به اجرای این ماده میباشند. حکم این ماده در مورد اشخاص عازم سفر واجب با درخواست و تأیید مراجع ذیربط اعزامکننده مبنی بر میسور نبودن پرداخت بدهی مالیاتی مربوط با اخذ تضمین لازم جاری نمیباشد.
تبصره- در صورتی که مؤدیان مالیاتی به قصد فرار از پرداخت مالیات اقدام به نقل و انتقال اموال خود به همسر و یا فرزندان نمایند سازمان امور مالیاتی کشور میتواند نسبت به ابطال اسناد مذکور از طریق مراجع قضایی اقدام نماید.
به زبان ساده
وزارت اقتصاد یا سازمان امور مالیاتی میتواند از خروج از کشور بدهکاران مالیاتی جلوگیری کند، وقتی بدهی قطعی آنها از این سقفها بیشتر باشد:
| بدهکار | سقف بدهی قطعی |
|---|---|
| شخص حقوقی تولیدی دارای پروانهٔ بهرهبرداری | ۲۰٪ سرمایهٔ ثبتشده یا ۵ میلیارد ریال |
| سایر اشخاص حقوقی و اشخاص حقیقی تولیدی | ۱۰٪ سرمایهٔ ثبتشده یا ۲ میلیارد ریال |
| سایر اشخاص حقیقی | ۱۰۰ میلیون ریال |
این حکم دربارهٔ مدیران مسئول اشخاص حقوقی خصوصی هم (برای بدهی قطعی شرکت مربوط به دوران مدیریتشان) اجرا میشود؛ ولی برای مسافران سفر واجب (حج و مانند آن) با تأیید مرجع اعزامکننده مبنی بر ناتوانی از پرداخت و گرفتن تضمین لازم اعمال نمیشود.
طبق تبصره، اگر مؤدی برای فرار از مالیات اموالش را به همسر یا فرزندانش منتقل کند، سازمان مالیاتی میتواند از راه مراجع قضایی آن اسناد را ابطال کند.
نکته
ساختار جملهٔ ماده ۲۰۲ در متن منبع درهم است؛ جدول بالا بر پایهٔ ترتیب همان متن (سه ردیف سقف: تولیدیهای دارای پروانه، سایر حقوقیها و حقیقیهای تولیدی، و سایر حقیقیها) تنظیم شده است. برای استفادهٔ حقوقی به متن رسمی قانون مراجعه کنید.