این بخش چه میگوید؟
این بخش چارچوب کل قانون را میچیند: سازمان تأمین اجتماعی برای چه ساخته شده، چه کسانی زیر پوشش آن هستند و اصطلاحاتی مثل «بیمهشده»، «حق بیمه» و «ازکارافتادگی» دقیقاً چه معنایی دارند.
شش خطر اصلی که قانون پوشش میدهد (ماده ۳):
| خطر | مثال |
|---|---|
| حوادث و بیماریها | درمان، دارو، بستری |
| بارداری | کمک بارداری و مراقبتهای زایمان |
| غرامت دستمزد | مزد ایام بیماری یا حادثه |
| ازکارافتادگی | مستمری ازکارافتادگی |
| بازنشستگی | مستمری بازنشستگی |
| مرگ | مستمری بازماندگان و کفنودفن |
مشمولان قانون (ماده ۴): کارکنان مزد و حقوقبگیر، صاحبان حرف و مشاغل آزاد و دریافتکنندگان مستمری.
به منظور اجراء و تعمیم و گسترش انواع بیمههای اجتماعی و استقرار نظام هماهنگ و متناسب با برنامهای تأمین اجتماعی سازمان تأمین اجتماعی که در این قانون «سازمان» نامیده میشود تشکیل میگردد.
به زبان ساده
هدف قانون این است که انواع بیمههای اجتماعی را اجرا و تعمیم دهد و نظامی هماهنگ برقرار کند. برای این کار «سازمان تأمین اجتماعی» ساخته میشود؛ هر جا در قانون «سازمان» آمده، مقصود همین نهاد است.
تعاریف:
۱ – بیمه شده شخصی است که رأساً مشمول مقررات تأمین اجتماعی بوده و با پرداخت مبالغی به عنوان حق بیمه حق استفاده از مزایای مقرر در این قانون را دارد.
۲ – خانواده بیمه شده شخص یا اشخاصی هستند که به تبع بیمه شده از مزایای موضوع این قانون استفاده میکنند.
۳ – کارگاه محلی است که بیمه شده به دستور کارفرما یا نماینده او در آنجا کار میکند.
۴ – کارفرما شخص حقیقی یا حقوقی است که بیمه شده به دستور یا به حساب او کار میکند. کلیه کسانی که به عنوان مدیر یا مسئول عهدهدار اداره کارگاه هستند نماینده کارفرما محسوب میشوند و کارفرما مسئول انجام کلیه تعهداتی است که نمایندگان مزبور در قبال بیمه شده به عهده میگیرند.
۵ – مزد یا حقوق یا کارمزد در این قانون شامل هر گونه وجوه و مزایای نقدی یا غیر نقدی مستمر است که در مقابل کار به بیمه شده داده میشود.
۶ – حق بیمه عبارت از وجوهی است که به حکم این قانون و برای استفاده از مزایای موضوع آن به سازمان پرداخت میگردد.
۷ – بیماری، وضع غیر عادی جسمی یا روحی است که انجام خدمات درمانی را ایجاب میکند یا موجب عدم توانایی موقت اشتغال به کار میشود یا اینکه موجب هر دو در آن واحد میگردد.
۸ – حادثه از لحاظ این قانون اتفاقی پیشبینی نشده که تحت تأثیر عامل یا عوامل خارجی در اثر عمل یا اتفاق ناگهانی رخ میدهد و موجب صدماتی بر جسم یا روان بیمه شده میگردد.
۹ – غرامت دستمزد بوجوهی اطلاق میشود که در ایام بارداری بیماری و عدم توانایی موقت، اشتغال به کار و عدم دریافت مزد یا حقوق به حکم این قانون به جای مزد یا حقوق به بیمه شده پرداخت میشود.
۱۰ – وسایل کمکی پزشکی (پروتزواتز) وسایلی هستند که به منظور اعاده سلامت یا برای جبران نقص جسمانی یا تقویت یکی از حواس به کار میروند.
۱۱ – کمک ازدواج مبغلی است که طبق شرایط خاصی برای جبران هزینههای ناشی از ازدواج به بیمه شده پرداخت میگردد.
۱۲ – کمک عائلهمندی مبلغی است که طبق شرایط خاص در مقابل عائلهمندی توسط کارفرما به بیمه شده پرداخت میشود.
۱۳ – ازکارافتادگی کلی عبارت است از کاهش قدرت کار بیمه شده به نحوی که نتواند با اشتغال به کار سابق یا کار دیگری بیش از ۱/۳ از درآمد قبلی خود را به دست آورد.
۱۴ – ازکارافتادگی جزیی عبارت است از کاهش قدرت کار بیمه شده به نحوی که با اشتغال به کار سابق یا کار دیگر فقط قسمتی از درآمد خود را به دست آورد.
۱۵ – بازنشستگی عبارت است از عدم اشتغال بیمه شده به کار به سبب رسیدن به سن بازنشستگی مقرر در این قانون.
۱۶ – مستمری عبارت از وجهی است که طبق شرایط مقرر در این قانون به منظور جبران قطع تمام یا قسمتی از درآمد به بیمه شده و در صورت فوت او برای تأمین معیشت بازماندگان وی به آنان پرداخت میشود.
۱۷ – غرامت مقطوع نقص عضو مبلغی است که به طور یکجا برای جبران نقص عضو با جبران تقلیل درآمد بیمه شده به شخص او داده میشود.
۱۸ – کمک کفن و دفن مبلغ مقطوعی است که به منظور تأمین هزینههای مربوط به کفن و دفن بیمه شده در مواردی که خانواده او این امر را به عهده میگیرند پرداخت میگردد.
به زبان ساده
هجده اصطلاح تعریف شده که در بقیهٔ قانون تکرار میشوند. مهمترینها:
- بیمهشده: کسی که رأساً مشمول قانون است و با پرداخت حق بیمه حق استفاده از مزایا را دارد؛
- کارفرما: شخص حقیقی یا حقوقی که بیمهشده به دستور یا به حساب او کار میکند؛ مدیران و مسئولان ادارهکنندهٔ کارگاه «نمایندهٔ کارفرما» حساب میشوند و کارفرما در برابر تعهداتی که آنها میپذیرند مسئول است؛
- مزد یا حقوق: هر گونه وجه و مزایای نقدی یا غیرنقدی مستمر که در برابر کار پرداخت میشود؛
- ازکارافتادگی کلی: کاهش توان کار بهگونهای که فرد نتواند حتی با کار سابق یا کار دیگر بیش از یکسوم درآمد قبلیاش را به دست آورد؛
- ازکارافتادگی جزئی: فقط بخشی از درآمد قبلی به دست میآید.
نکته
در متن منتشرشدهٔ منبع، کسر بند ۱۳ به شکل «(۳).(۱)» چاپ شده است؛ در اینجا بر اساس مفهوم ازکارافتادگی کلی «یکسوم» (۱/۳) نوشته شده است.
تأمین اجتماعی موضوع این قانون شامل موارد زیر میباشد:
الف – حوادث و بیماریها.
ب – بارداری.
ج – غرامت دستمزد.
د – ازکارافتادگی.
ه – بازنشستگی.
و – مرگ.
تبصره — مشمولین این قانون از کمکهای ازدواج و عائلهمندی طبق مقررات مربوط برخوردار خواهند شد.
به زبان ساده
قانون شش «خطر» را پوشش میدهد: حوادث و بیماریها، بارداری، غرامت دستمزد، ازکارافتادگی، بازنشستگی و مرگ. کمک ازدواج و عائلهمندی هم طبق مقررات مربوط به مشمولان تعلق میگیرد.
مشمولین این قانون عبارتند از:
الف – افرادی که به هر عنوان در مقابل دریافت مزد یا حقوق کار میکنند.
ب – صاحبان حرف و مشاغل آزاد.
ج – دریافتکنندگان مستمریهای بازنشستگی، ازکارافتادگی و فوت.
تبصره ۱ — مستخدمین وزارتخانهها و مؤسسات و شرکتهای دولتی و مستخدمین مؤسسات وابسته به دولت که طبق قوانین مربوط به نحوی از انحاء از موارد مذکور در ماده سه این قانون بهرهمند میباشند و در سایر مواردی که قوانین خاص برای آنها وجود ندارد طبق آییننامهای که به پیشنهاد وزارت رفاه اجتماعی و تأیید سازمان امور اداری و استخدامی کشور به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید تابع مقررات این قانون خواهند بود.
تبصره ۲ — مشمولین قانون استخدام نیروهای مسلح شاهنشاهی و افزارمندان مشمول قانون تعاون و بیمه بازنشستگی افزارمندان ارتش از شمول این قانون خارج بوده و تابع قانون و مقررات خاص خود خواهند بود.
تبصره ۳ — تعیین میزان حق بیمه که با توجه به ماده ۲۸ این قانون باید توسط افراد صنفی و سایر صاحبان حرف و مشاغل آزاد پرداخت شود طبق آییننامهای خواهد بود که به پیشنهاد وزارت رفاه اجتماعی به تصویب کمیسیونهای رفاه اجتماعی و امور اقتصادی و دارایی مجلسین میرسد.
تبصره ۴ — مشمولین قانون حمایت کارمندان در برابر اثرات ناشی از پیری و ازکارافتادگی و فوت کماکان تابع مقررات قانون مذکور خواهند بود مؤسسات مشمول قانون مذکور مکلفند با اعلام سازمان تأمین خدمات درمانی حق بیمه درمانی سهم خود و بیمه شده را کسر و توسط صندوق حمایت مربوط به سازمان نامبرده بپردازند. میزان حق بیمه درمانی موضوع این ماده تابع ضوابط و مقررات بیمه خدمات درمانی موضوع قانون تأمین خدمات درمانی مستخدمین دولت است و نحوه وصول آن عیناً به ترتیبی است که در قانون حمایت کارمندان در برابر اثرات ناشی از پیری و ازکارافتادگی و فوت پیشبینی شده است.
به زبان ساده
سه گروه مشمول قانوناند:
- کسانی که در برابر مزد یا حقوق کار میکنند؛
- صاحبان حرف و مشاغل آزاد؛
- دریافتکنندگان مستمری بازنشستگی، ازکارافتادگی و فوت.
تبصرهها وضع چند گروه ویژه را روشن میکنند: کارکنان دولتی و وابسته که طبق قوانین دیگر از بخشی از مزایا برخوردارند تابع آییننامهای مصوب هیأت وزیراناند؛ مشمولان قانون استخدام نیروهای مسلح و افزارمندان ارتش خارج از شمولاند؛ حق بیمهٔ اصناف و مشاغل آزاد را آییننامهٔ مصوب کمیسیونهای مجلسین تعیین میکند؛ و مشمولان قانون حمایت کارمندان در برابر پیری، ازکارافتادگی و فوت تابع همان قانون میمانند و حق بیمهٔ درمانی خود را از طریق صندوق حمایت میپردازند.
اتباع بیگانه که در ایران طبق قوانین و مقررات مربوط به کار اشتغال دارند جز در مواردی که طبق مقاولهنامهها و قراردادهای دو جانبه یا چندجانبه بین ایران و سایر کشورها ترتیب خاص مقرر گردیده است در صورتی که مشمول قانون حمایت کارمندان در برابر اثرات ناشی از پیری و ازکارافتادگی و فوت نباشد مشمول مقررات این قانون خواهند بود.
به زبان ساده
اتباع بیگانهای که طبق قوانین کار در ایران اشتغال قانونی دارند مشمول این قانوناند، مگر آنکه قرارداد یا مقاولهنامهای بین ایران و کشورهای دیگر ترتیب دیگری داده باشد یا مشمول قانون حمایت کارمندان باشند.
اجرای هر یک از موارد مندرج در ماده سه این قانون درباره روستاییان و افراد خانواده آنها به تدریج در مناطق مختلف مملکت و به تناسب توسعه امکانات و مقدورات سازمان به پیشنهاد هیأت مدیره و تصویب شورای عالی سازمان با توجه به ماده ۱۱۷ این قانون خواهد بود.
به زبان ساده
پوشش روستاییان و خانوادهشان یکشبه اجرا نمیشود؛ بهتدریج و به تناسب امکانات سازمان، در مناطق مختلف اجرا میشود. پیشنهاد با هیأت مدیره و تصمیم نهایی با شورای عالی است (ماده ۱۱۷ را هم ببینید).
افراد شاغل در فعالیتهایی که تا تاریخ تصویب این قانون مشمول بیمههای اجتماعی نشدهاند به ترتیب زیر به پیشنهاد هیأت مدیره و تصویب وزیر رفاه اجتماعی مشمول مقررات این قانون قرار خواهند گرفت.
الف – موارد مذکور در بندهای (ج - د - ه - و) ماده ۳ این قانون به تدریج و با توجه به امکانات سازمان اجراء خواهد شد، و در این صورت میزان حق بیمه با توجه به ماده ۲۸ این قانون تا خاتمه سال ۱۳۵۴، ۱۹٪ حقوق یا مزد و از اول سال ۱۳۵۵ معادل ۲۱٪ حقوق یا مزد خواهد بود که در سال۱۳۵۴ کارفرما ۱۳٪ و بیمه شده ۴٪ و دولت ۲٪ و از سال ۱۳۵۵ کارفرما۱۴٪ و بیمه شده ۵٪ و دولت ۲٪ میپردازند.
ب – موارد مذکور در بندهای الف و ب ماده ۳ این قانون به تدریج و در صورتی اجراء خواهد شد که سازمان وسایل و امکانات درمانی لازم را برای بیمهشدگان فراهم نموده باشد.
الزام کارفرمایان یا افرادی که به موجب این ماده مشمول مقررات این قانون میشوند به تأدیه حق بیمه از تاریخی است که بیمه آنها از طریق انتشار آگهی در روزنامه و یا کتباً اعلام میشود.
به زبان ساده
کسانی که تا زمان تصویب قانون مشمول هیچ بیمهٔ اجتماعی نبودند، به پیشنهاد هیأت مدیره و تصویب وزیر، گروهبهگروه مشمول میشوند:
- بندهای «ج تا و» ماده ۳ (غرامت دستمزد، ازکارافتادگی، بازنشستگی، مرگ) بهتدریج اجرا میشود. حق بیمهٔ این گروهها ۱۹٪ در ۱۳۵۴ (کارفرما ۱۳٪، بیمهشده ۴٪، دولت ۲٪) و از ۱۳۵۵ معادل ۲۱٪ (۱۴٪ + ۵٪ + ۲٪) است؛
- بندهای «الف و ب» ماده ۳ (درمان و بارداری) فقط وقتی اجرا میشود که سازمان امکانات درمانی لازم را فراهم کرده باشد.
تعهد کارفرما به پرداخت حق بیمه از تاریخی شروع میشود که مشمولشدن گروه از طریق آگهی در روزنامه یا اعلام کتبی اعلام شود.
بیمه افراد و شاغلین فعالیتهایی که تا تاریخ تصویب این قانون به نحوی از انحاء مشمول مقررات قانون بیمههای اجتماعی یا قانون بیمههای اجتماعی روستاییان قرار گرفتهاند با توجه به مقررات این قانون ادامه خواهد یافت.
تبصره — شرایط مربوط به ادامه تمام و یا قسمتی از بیمههای مقرر در این قانون برای کسانی که به شغلی غیر از علل مندرج در این قانون از ردیف بیمهشدگان خارج شوند به موجب آییننامه مربوط تعیین خواهد گردید و به هر حال پرداخت کلیه حق بیمه در این قبیل موارد به عهده بیمه شده خواهد بود.
به زبان ساده
کسانی که پیش از این قانون تحت قوانین بیمههای اجتماعی یا بیمههای اجتماعی روستاییان بودند، بیمهشان ادامه پیدا میکند.
اگر کسی از ردیف بیمهشدگان خارج شود (به دلیلی غیر از موارد قانون)، شرایط ادامهٔ همهٔ یا بخشی از بیمه را آییننامه تعیین میکند و در این حالت کل حق بیمه بر عهدهٔ خود بیمهشده است.
انجام تعهدات ناشی از موارد مذکور در بندهای (الف و ب) ماده سه این قانون به عهده سازمان تأمین خدمات درمانی میباشد.
به زبان ساده
تعهدات مربوط به درمان و بارداری (بندهای «الف» و «ب» ماده ۳) را «سازمان تأمین خدمات درمانی» انجام میدهد، نه سازمان تأمین اجتماعی. به همین دلیل در فصلهای بعد، هر جا پای درمان است نام این سازمان میآید.
از تاریخ اجرای این قانون سازمان بیمههای اجتماعی و سازمان بیمههای اجتماعی روستاییان در سازمان تأمین اجتماعی ادغام میشوند و کلیه وظایف و تعهدات و دیون و مطالبات و بودجه و دارایی و کارکنان آنها با حفظ حقوق و سوابق و مزایای استخدامی خود که تا تاریخ تصویب و اجرای آییننامه موضوع ماده ۱۳ این قانون معتبر خواهد بود به سازمان منتقل میگردند.
به زبان ساده
«سازمان بیمههای اجتماعی» و «سازمان بیمههای اجتماعی روستاییان» در سازمان تأمین اجتماعی ادغام میشوند و همهٔ وظایف، تعهدات، دیون، مطالبات، بودجه، دارایی و کارکنان آنها (با حفظ حقوق و سوابق استخدامی) به سازمان جدید منتقل میشود.
تأسیسات و تجهیزات درمان سازمان بیمههای اجتماعی که از محل ذخایر سازمان مذکور تأمین شده است با حفظ مالکیت در اختیار سازمان تأمین خدمات درمانی قرار میگیرد.
تبصره — کارکنان واحدهای درمانی مذکور در این ماده با حفظ حقوق و سوابق و مزایای استخدامی خود به سازمان تأمین خدمات درمانی منتقل خواهند شد.
به زبان ساده
تأسیسات و تجهیزات درمانیای که از ذخایر سازمان بیمههای اجتماعی ساخته شده، مالکیتش در اختیار سازمان تأمین اجتماعی میماند ولی برای استفاده به سازمان تأمین خدمات درمانی داده میشود. کارکنان این واحدها هم با حفظ حقوق و سوابق به آن سازمان منتقل میشوند.