آیین‌نامه ایمنی کار با ابزارهای دستی و دستی قدرتی

کارفرما مکلف است نسبت به شناسایی و ارزیابی ابزار و شرایط محیط کار، اقدام نموده و اقدامات کنترلی مناسب را در جهت حذف مخاطرات احتمالی به عمل آورد.

کارفرما باید ابزار ایمن، متناسب و مناسب برای انجام کار مورد نظر را تهیه و در اختیارکارگران قرار دهد و بر نحوه استفاده از آنها نظارت نموده و ابزارها باید همواره مورد بازبینی قرار گرفته و در صورت وجود عیب، برچسب گذاری و از کارگاه خارج گردد.

کارفرما مکلف است آموزش های لازم برای انتخاب و استفاده صحیح و ایمن کار با ابزار را برای کارگران از طریق مراجع دارای صلاحیت فراهم نماید.

کارفرما مکلف است دستورالعمل صحیح و ایمن استفاده از ابزار را تهیه و در اختیار کارگران قرار دهد.

ابزارهای مورد استفاده باید مطابق با شرایط و اصول ارگونومی باشد.

کارگران مکلف به استفاده و حفظ ابزارهای ایمن و مناسب تهیه شده توسط کارفرما بوده و استفاده از ابزارهای معیوب و غیر ایمن ممنوع و موارد معیوب باید فورا به اطلاع کارفرما رسانده شود.

ابزار های برش باید همواره تیز و تیغه آن به نحوی محافظت شده باشد تا از تماس های ناخواسته و ایجاد جراحت پیشگیری شود.

دسته ابزار باید مناسب برای گرفتن در دست کارگر باشد تا مانع لیز خوردن از دست وی در هنگام کار گردد.

ابزارها نباید در لبه میز قرار داده شود و ابزارهای تیز نظیر اره ها، اسکنه ها و چاقوها که بر روی میز قرار دارند؛ نباید نزدیک به محل رفت و آمد قرار گیرند و دسته آنها به سمت لبه میز باشد.

کارگران باید همواره ابزارها را خشک و تمیز نگه داشته و بعد از هر بار استفاده در جای مناسب قراردهند.

ابزارها باید در جعبه ابزار محکم و مناسب به محل کار برده و برگردانده شود.

کارفرما مکلف است وسایل حفاظت فردی متناسب با مخاطرات کار با ابزار و محیط کار را تهیه و در اختیار کارگران قرار دهد و کارگران مکلف به استفاده و حفظ آنها می باشند.

هنگام استفاده از ابزارهای برشی، انجام برش به سمت بدن کاربر و سایر اشخاص ممنوع است.

هنگامی که از ابزار برش یا پیچ گوشتی استفاده می شود؛ نگهداری قطعه کار در کف دست دیگرممنوع است.

هنگام رد و بدل کردن ابزار باید از دسته آن استفاده نموده و پرت کردن ابزار ممنوع است.

زمان جابجایی درارتفاع، نظیر استفاده از نردبان، حمل ابزار توسط دست ممنوع بوده و در این مواقع ابزارها باید با استفاده از طناب یا وسایل دیگر به بالا و پایین حمل شود.

حمل ابزار برنده یا نوک تیز در جیب لباس ممنوع بوده و جابجایی ابزارهای تیز و برنده باید با استفاده از غلاف آنها، انجام گیرد.

استفاده از ابزار با دست و دستکش چرب ممنوع است.

مکانی که گازها، ذرات و مایعات قابل احتراق و انفجار و دیگر مواد منفجره انبار یا استفاده می شود؛ باید از ابزارهای با درجه حفاظتی مناسب استفاده نمود.

جایگاه کاری که کارگر در هنگام کار با ابزار روی آن قرارمی گیرد؛ باید ایمن و پایدار باشد.

کارگر در هنگام کار در ارتفاع باید بدرستی مراقب کار با ابزار بوده تا مانع از افتادن ابزار و برخورد آن به اشخاص دیگر گردد.

استفاده از جعبه ابزار به عنوان میز کار ممنوع است.

تمام ابزارها و لوازم جانبی آنها باید در شرایط مناسب نگهداری شده و سرویس، تعمیر و نگهداری آنها باید توسط اشخاص صاحب صلاحیت و بر اساس دستورالعمل شرکت سازنده به صورت منظم انجام گیرد.

قبل از استفاده از ابزار و لوازم جانبی باید آن را مورد بررسی قرار داده تا از سالم بودن آن اطمینان حاصل شود.

ابزارها باید تحت شرایط طراحی شده در نظر گرفته شده مورد استفاده قرار گیرند و اعمال نیرو، فشار، سرعت و دور بیشتر از آنچه که سازنده تعیین نموده است، ممنوع است.

سوئیچ ها و قفل ماشه ابزارها باید به صورت مستمر بررسی شوند؛ تا خراب و معیوب نباشد.

قبل از روشن کردن و بکارگیری ابزار باید هر گونه آچار و ابزار تنظیم از آن دور گردد.

هنگام استفاده از مواد شیمیایی در فرآیند تمیز کاری ابزارها، رعایت برگه اطلاعات ایمنی مواد شیمیایی الزامی است.

استفاده از لوازم و تجهیزات جانبی غیر از آنچه سازنده برای ابزار تعیین نموده است، ممنوع است.

کارفرما مکلف است از دسترسی اشخاص غیر مجاز به ابزار جلوگیری نماید.

هنگام جابجایی و کار با ابزار، انجام هر گونه اقدام، نظیرشوخی کردن و دویدن که باعث ایجاد مخاطرات می گردد، ممنوع است.

کارفرما مکلف است از ورود اشخاص متفرقه به محدوده خطر استفاده از ابزار جلوگیری نماید.

هنگام کار با ابزار بر روی یک قطعه که نیاز به ثابت شدن در یک نقطه دارد، باید از گیره‌ای که بر روی میز با ارتفاع مناسب محکم شده، استفاده نمود.

دسته ابزارهایی نظیر چکش و تبر باید در قسمت سر ابزار محکم قرار گرفته باشد.

هنگام استفاده از کمربند حمل ابزار، باید از کمربند ایمن و متناسب حمل ابزار استفاده شود و ابزارها به جای قسمت پشت بدن در پهلو آویزان گردد و انتهای نوک تیز و سنگین آنها در زمان حمل به سمت پایین قرار گیرد.

ابزارهایی که در کوره ها، فرها، پرس ها و نظایر آنها جهت قرار دادن و بلند کردن مواد یا محصولات به‌کار می رود باید به نحوی باشد که جابجایی آنها بدون ورود اعضای بدن کارگر به منطقه خطر عملیاتی دستگاه، انجام گیرد.

برای جلوگیری از خطرات استفاده از ابزارهای دستی قدرتی، رعایت موارد ذیل الزامی است:

الف – حمل ابزار از طریق کابل برق یا شیلنگ آن ممنوع است.

ب – قطع ابزار از منبع تغذیه از طریق کشیدن کابل برق یا شیلنگ آن ممنوع است.

ج – تماس کابل برق یا شیلنگ ابزار با روغن، حرارت و لبه های تیز ممنوع است.

د – هنگام عدم استفاده ازابزار، قبل از سرویس کردن و تمیز نمودن و در زمان تعویض قطعات یدکی نظیرتیغه ها، سرمتهها و قطعات برنده اتصال ابزار به منبع تغذیه ممنوع است.

ه – گرفتن قطعه در دست هنگام کار با ابزار ممنوع است.

و – ابزار باید دارای مکانیزمی باشد تا از شروع بکار ناخواسته آن جلوگیری نماید.

حفاظ ابزارهای دستی قدرتی در حین کار نباید از آنها جدا شود.

حفاظ دستگاه ها باید به‌گونه ای فراهم گردد تا اپراتور و دیگر اشخاص را از موارد مخاطره آمیز ذیل محافظت نماید:

الف – منطقه عملیاتی

ب – قسمت های چرخشی

ج – جرقه و ذرات در حال پرتاب

د – بین دو قسمت گردنده

قرار دادن ابزار بر روی زمین، میز و جایگاه کار در حالت روشن و پیش از توقف کامل حرکت و دوران آن ممنوع است.

قراردادن کابل برق و شیلنگ هوا در محل رفت و آمد ممنوع بوده و باید به نحوی قرار گیرد؛ که از احتمال آسیب رسیدن به آن جلوگیری شده و موجب سکندری خوردن و پیچیدن به پای اشخاص نگردد.

در زمانی که ابزار در حال کار می باشد؛ نباید خاک اره یا پلیسه‌های به وجود آمده توسط کاربر تمیز شود و استفاده ازهوای فشرده (دمنده) برای تمیز کردن سطوح یا کنار زدن خاک اره، پلیسه‌ها و غیره، ممنوع است.

قرارگرفتن دست کارگر در مقابل انتهای لوله ابزار، انسداد انتهای لوله و نشانه گیری آن به طرف خود یا دیگران، در ابزارهایی که عمل شلیک را انجام می‌دهند؛ ممنوع است.

ابزارهای برقی که سازنده برابر استانداردهای ساخت، برای آنها اتصال به سیستم ارتینگ رادرنظرگرفته است؛ باید در هنگام کار، به سیستم برق‌رسانی دارای ارتینگ متصل شود؛ مگرآنکه در ساخت آن از عایق حفاظتی مضاعف برابراستانداردهای معتبر به‌کاربرده شده باشد و یا از ترانس ایزوله استفاده شود.

استفاده از ابزار در مکان‌های خیس و مرطوب و یا در شرایطی که درمواجه با آب و مایعات دیگر خیس یا مرطوب شده و برای کار در این شرایط طراحی و ساخته نشده‌اند، ممنوع است.

کابل های معیوب و زده‌دار ابزار برقی باید تعویض گردد.

قبل از اتصال ابزار به جریان برق باید کلید آن در حالت خاموش قرار گیرد.

ابزار های برقی باید قبل از قطع از جریان الکتریکی خاموش گردند.

در صورتی که کابل برق ابزار بیش از اندازه گرم شود یا ایجاد جرقه نماید باید سریعاً نسبت به رفع نقص آن اقدام گردد.

حذف کلید روشن و خاموش ابزار ممنوع بوده و آن را نباید از طریق قطع و وصل کردن کابل از منبع جریان برق، مورد استفاده قرار داد.

ابزارهای برقی باید در زمان عدم استفاده در جای خشک و مناسب نگهداری شود.

استفاده از چندین کابل رابط متصل به هم برای برق رسانی به ابزارممنوع است.

گره زدن کابل برق به روش کرواتی (8) ممنوع است.

هنگام روشن و آماده بکار بودن ابزار، دست به دست کردن و جابجایی آن به سایر اشخاص ممنوع است.

اتصال شیلنگ هوا به ابزار باید محکم و ایمن باشد.

در صورتی که قطر شیلنگ هوا از ۰/۵ اینچ (۱/۲۷ سانتیمتر) بیشتر باشد یک سوپاپ ایمنی اضافی باید در منبع تامین هوا نصب شود تا در صورت خرابی شیلنگ، فشار را کاهش دهد.

هنگام استفاده از ابزارهای بادی، باید یک نگهدارنده یا گیره نصب شود تا مانع پرتاب متعلقاتی نظیر قلم از محل خود به بیرون، در چکش بادی قلم زن گردد.

ابزارهای بادی‌که کار آنها زدن میخ، پرچ، سوزن دوخت یا سایر محکم کننده‌ها می باشد و در فشاری بیش از۱۰۰ پوند بر اینچ مربع (۶/۹ بار) کار می کند؛ باید به یک مکانیزم ویژه برای جلوگیری از پرتاب محکم کننده ها به خارج مجهز گردد، مگراینکه یک وسیله ویژه (Muzzle) درمقابل سطح کار فشار داده شود.

تفنگ های اسپری (Spray gun) بدون هوا که برای پاشش رنگ و مایعات در فشار ۱۰۰ پوند بر اینچ مربع (۶/۹ بار) بکار می رود باید با وسایل ایمن اتوماتیک یا دستی قابل دید که مانع کشیدن ماشه می‌شود تا زمانی که وسیله ایمنی به شکل دستی رها شود، مجهز گردد و این وسیله به هیچ وجه نباید توسط شخص استفاده کننده بی اثر شود.

کارگرانی که در اطراف مته بادی، رنده، تفنگ های پرچ و ماشین های دوخت می باشند؛ باید با حفاظ مناسب که مانع برخورد ذرات به آنها می گردد؛ محافظت شود.

باید در ابزار، از شیلنگ های مخصوص که دارای انعطاف پذیری بالا و مقاوم در برابر خردشدن، سایش و پارگی است؛ استفاده شود.

شیلنگ ابزار باید به طور مرتب مورد بازدید قرار گرفته تا موارد پارگی، سایبدگی یا بادکردگی در آن وجود نداشته و در صورت معیوب بودن، برچسب گذاری و از کارگاه خارج گردد.

هنگامی که ابزار بادی مورد استفاده قرار نمی گیرد؛ یا در زمان تعویض متعلقات آن، باید فشار هوا روی ابزار قطع شود.

هوای فشرده فراهم شده برای ابزارها باید خشک و تمیز باشد.

رها نمودن ابزار بادی، هنگامی که فشار باد روی آن می باشد؛ ممنوع می‌باشد.

کارگر باید براساس برگه اطلاعات ایمنی مواد شیمیایی، مایعات قابل احتراق راجابجا نموده و در ظروف مناسب نگهداری نماید.

سوخت گیری (پر کردن باک) ابزاراحتراقی، در زمان روشن و گرم بودن موتور آن ممنوع است.

در زمان استفاده از ابزار احتراقی در محیط بسته، باید هوای کارگاه به شیوه موثر تهویه گردد.

کارگر باید بر اساس دستورالعمل شرکت سازنده، چاشنی را با توجه به نوع خرج (سرعت بالا یا پایین) که متناسب با ابزار و ضروری برای انجام کار بدون نیروی اضافی باشد؛ انتخاب نماید.

قسمت انتهایی لوله ابزار باید دارای سپر محافظ باشد تا از پرتاب ذرات به اطراف در هنگام شلیک ابزار جلوگیری نماید. و ابزار از نوع خرج با سرعت بالا، باید دارای مکانیزمی بوده که در صورت نبود چنین حفاظی قادر به شلیک نباشد.

به منظور جلوگیری از شلیک ناخواسته ابزار، دو مرحله مجزا برای شلیک ضروری می باشد. ابزار نباید قادر به کار باشد؛ مگر اینکه با حداقل نیروی ۵ پوند (۲/۲ کیلو گرم) بیش از وزن کل ابزار به سطح کار فشار داده شود.

چنانچه پس از فشردن ماشه، ابزار شلیک نکند؛ کاربر باید آن را در موقعیت عمل به مدت حداقل ۳۰ ثانیه قبل از اقدام به شلیک مجدد نگه دارد و اگر باز شلیک نکند؛ ابزار در موقعیت عمل به مدت حداقل۳۰ ثانیه دیگر نگه داشته و سپس به دقت بر اساس دستورالعمل سازنده فشار را برداشته و کارتریج ناقص را باید بلافاصله بعد از بیرون آوردن، در آب قرار دهد.

ابزار باید قبل از استفاده بازرسی شده تا مشخص گردد؛ تمام قسمت های متحرک آن آزادانه حرکت می نماید، داخل لوله تمیز بوده و مانعی وجود نداشته، دارای حفاظ (سپر محافظتی مناسب) و متعلقات تعیین شده توسط شرکت سازنده باشد.

ابزار صرفاً در صورتی که بلافاصله مورد استفاده قرار می گیرد باید خرج گذاری گردد و در صورت توقف در بین کار، خرج و میخ آن، فوراً از ابزار خارج گردد و همچنین ابزاری که از آن استفاده نمی شود باید در یک محفظه و جای ایمن نگهداری و قفل گردد.

هنگام استفاده از ابزار برای محکم کننده ها (Fasteners)، موارد زیر باید رعایت گردد:

الف – شلیک محکم کننده ها به سطوح یا قطعاتی که بتواند از ضخامت آن عبور نماید؛ ممنوع است.

ب – به کار بردن محکم کننده ها بر روی سطوح بسیار سخت یا قطعات شکننده ممنوع است.

ج – استفاده از راهنمای محکم کننده ها، هنگام شلیک آنها به سوراخ از پیش آماده، الزامی است.

ه – هنگام استفاده از ابزار با خرج سرعت بالا، نباید محکم کننده ها را به فاصله کمتر از ۳ اینچ (۷/۶۲ سانتیمتر) از لبه یا گوشه سطوح یا قطعاتی از جنس آجر یا بتون کوبید.

و – هنگام استفاده از ابزار با خرج سرعت بالا، نباید محکم کننده ها را در فولاد به فاصله کمتر از ۰/۵ اینچ (۱/۲۷ سانتیمتر) از لبه یا گوشه کوبید؛ مگر اینکه از حفاظ مخصوص، جیگ یا فیکسچر استفاده شود.

ابزار خرج گذاری شده نباید جابجا شود مگر اینکه به واسطه خرابی ابزار، بیرون آوردن خرج امکان پذیر نباشد. در این حالت ابزار مذکور باید به شکل ایمن به یک محیط امن منتقل گردیده و توسط اشخاص صاحب صلاحیت بررسی و اقدام لازم صورت پذیرد.

فشار کاری برای شیلنگ ها، شیرها، لوله ها، فیلترها و دیگر لوازم نباید از مقدار تعیین شده توسط سازنده تجاوز نماید.

تمام جک های هیدرولیکی باید دارای نشانگر توقف باشد و محدوده بار که توسط سازنده تعیین گردیده، باید در یک محل روی جک مشخص شود و از بلند کردن بار بیش ازاین اندازه خودداری گردد.

استفاده ازجک هیدرولیکی برای نگهداری باری که توسط جرثقیل، بالابر و دیگر ابزار مشابه بالا برده شده؛ ممنوع است.

هنگامی که بار توسط جک جابجا شد؛ باید بلافاصله بطور کامل توسط وسایلی نظیر بلوک و خرک تثبیت شود.

استفاده از هر نوع وسیله برای افزایش ارتفاع در قسمت سر جک ممنوع است.

در هنگام نصب جک، موارد ذیل باید مد نظر قرار گیرد:

الف – پایه جک بر روی سطح تراز و محکم قرار گیرد.

ب – جک به درستی در مرکز قرار داده شود.

ج – قسمت سر جک باید در زیر یک سطح تراز قرار داده شود.

ه – نیروی لازم برای بالابردن بار باید به طور یکنواخت اعمال شود.

تمام جک ها باید به روش مناسب به طور منظم سرویس و نگهداری شده و در شرایط ذیل مورد بازدید قرار گیرد:

الف – حداقل هر شش ماه یکبار، جک هایی که به طور پیوسته یا متناوب در یک محل کار، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ب – هنگام بازگشت، جک هایی که به خارج از کارگاه برای کار خاص فرستاده شده اند.

ج – بلافاصله بعد از استفاده، جک هایی که تحت بار یا شوک غیر عادی قرار گرفته اند.

با عنایت به ماده ۸۸ قانون کار جمهوری اسلامی ایران، کلیه اشخاص حقیقی یا حقوقی که به ساخت یا ورود و عرضه ابزارها و تجهیزات جانبی مشمول این آیین نامه می پردازند؛ مکلف به رعایت موارد ایمنی و حفاظتی مناسب می باشد.

به استناد مواد ۹۱ و ۹۵ قانون کارجمهوری اسلامی ایران، مسئولیت رعایت مقررات این آیین نامه بر عهده کارفرمای کارگاه بوده و در صورت وقوع هرگونه حادثه به دلیل عدم توجه کارفرما به الزامات قانونی، مکلف به جبران خسارات وارده می باشد.