این بخش چه میگوید؟
قواعد ایمنی کار با لیفتراک: آموزش و گواهینامهٔ راننده، ممنوعیت سوارکردن افراد، کمربند ایمنی، محدودهٔ تردد و رنگآمیزی مسیرها، ظرفیت مجاز بار، بازرسی روزانه پیش از شیفت، و ایمنی لیفتراکهای برقی و گازی. مسئولیت رعایت با کارفرماست (ماده ۶۴).
بسمه تعالی
هدف: به منظور تامین و ارتقاء سطح ایمنی و حفاظت نیروی کار و همچنین صیانت نیروی انسانی و منابع مادی کشور و ایمن سازی محیط کارگاه ها و پیشگیری از حوادث منجر به صدمات جانی و خسارات مالی مقررات این آئین نامه به استناد ماده ۸۵ قانون کار جمهوری اسلامی ایران تدوین گردیده است.
فصل اول – تعاریف
لیفتراک: ماشینی است دارای یک دکل، شاخک و ملحقات که با توجه به نوع فعالیت برای حمل و نقل، جابجائی و انبارنمودن بارها در اشکال و ظرفیت های مختلف طراحی و ساخته می شود و متناسب با نوع کارو محیط از سوخت های فسیلی، گاز یا برق استفاده می کند.
ظرفیت: حداکثر بار مجاز ایمن که توسط لیفتراک جابجا می شودو بوسیله کارخانه سازنده برروی پلاک مشخصات ماشین درج شده است.
ملحقات لیفتراک: کلیه تجهیزاتی که توسط شرکت سازنده لیفتراک، مطابق با استانداردهای لازم برای حمل و جابجائی بارهای خاص به دکل یا شاخک لیفتراک اضافه می شود.
تجهیزات کنترلی: تجهیزاتی نظیر گیج ها، کنترل کننده ها و نشانگر سرعت که بوسیله آنها وضعیت و عملکرد لیفتراک تحت کنترل در می آید.
فصل دوم – مقررات عمومی
رانندگان لیفتراک باید آموزش های لازم در خصوص نحوه صحیح کار وعملکرد ایمن لیفتراک را فرا گرفته و همچنین دارای گواهینامه ویژه لیفتراک باشند.
به زبان ساده
راننده لیفتراک باید آموزشهای لازم دربارهٔ کار ایمن با آن را دیده باشد و گواهینامهٔ ویژهٔ لیفتراک داشته باشد.
رانندگان لیفتراک موظفند به هنگام کار از وسایل حفاظت فردی متناسب با نوع کار استفاده نمایند.
سوار نمودن وانتقال کارگران و دیگر افراد متفرقه توسط لیفتراک ممنوع است.
در هنگام رانندگی با لیفتراک استفاده از کمربند ایمنی الزامی است.
در صورتی که لیفتراک یا بار آن به هر علت دچار عدم تعادل یا واژگونی گردد، راننده نباید تا رفع کامل خطر از داخل کابین خارج شود.
چیدمان محصولات و مواد در طول مسیرو تقاطع کارگاه ها باید بگونه ای باشد که رانننده از دید کافی برخوردار گردد.
محدوده عملیات و تردد لیفتراک در کارگاه باید به طور واضح و مشخص علامت گذاری گردد.
تردد کارگران و افراد متفرقه در محدوده حرکت لیفتراک ممنوع است.
کارفرما مکلف است با ایجاد نقاط و خطوط رنگآمیزی شده، محل های عبور و مرور کارگران و افراد متفرقه را مشخص نماید.
محدودیت سرعت حرکت لیفتراک در تمامی مسیرها باید مشخص و بر روی تابلوهای راهنما و هشدار دهنده نمایش داده شود.
درب های خروجی، کانال ها،موانع، حفاظ ها و ستونهای موجود در محوطه کارگاه که در مسیر تردد لیفتراک ها می باشند، باید بگونه ای رنگ آمیزی شوند که به سهولت قابل رویت باشند.
رنگ بدنه لیفتراک باید کاملا مشخص و متمایز از رنگ محیط باشد.
رانندگان لیفتراک مکلفند ضمن رعایت قوانین ومقررات راهنمایی و رانندگی از مسیرهای مشخص شده تردد نمایند.
توقف لیفتراک در مقابل تاسیسات مربوط به گاز، برق، آتش نشانی، پله های اضطراری، آسانسور و تجهیزات امدادی ممنوع است.
حرکت لیفتراک فقط در صورتی مجاز است که شاخک های آن در پایین ترین حد ممکن قرار گرفته باشد.
رانندگان لیفتراک در هنگام رانندگی بایستی از انجام اعمالی نظیر خوردن، آشامیدن، استعمال دخانیات، صحبت با تلفن همراه و استفاده از داروهای خواب آور و هرگونه شوخی و اعمال غیر ایمن که باعث عدم تمرکز می گردد، خودداری نمایند.
محدوده عملیات لیفتراک باید کاملا صاف، مسطح و دارای استحکام کافی و عاری از هرگونه لغزندگی باشد.
استفاده از لیفتراک و ملحقات آن برای حمل و جابجائی بار با ظرفیت بیش از حد مجاز ایمن ممنوع است.
به زبان ساده
بار بیش از ظرفیت مجازی که کارخانهٔ سازنده روی پلاک لیفتراک نوشته است، نباید با آن جابهجا شود.
کارفرما مکلف به استفاده از لیفتراک و ملحقات سالم، ایمن و متناسب با شرایط محیط کارگاه و نوع بار می باشد.
درحمل و نقل و جابجائی بارهایی که راننده ازدید کافی برخوردار نمی باشد، انتخاب روش های ایمن برای جابجائی بار الزامی است.
حمل و جابجائی بارهای با طول زیاد ویا دارای نوسان بایدر پائین ترین حد ممکن و با رعایت کلیه مسائل ایمنی صورت پذیرد.
جابجایی و حمل بار در صورتی که باعث عدم تعادل بار یا لیفتراک گردد ممنوع است.
سوار نمودن افراد یا اضافه کردن وزنه در عقب لیفتراک برای ایجاد تعادل ممنوع است.
ترمز ناگهانی لیفتراک برای تخلیه بار اکیدا ممنوع است.
برای جابه جایی بار، نباید آنرا با شاخک لیفتراک به جلو هل داد.
استفاده از دو یا چند لیفتراک برای حمل یک بار و یا افزایش ارتفاع عملکرد ممنوع است.
راننده لیفتراک باید در خصوص نحوه استفاده از ملحقات، آموزش های لازم را دیده و مستندات آن در پرونده وی ثبت و نگهداری گردد.
راننده لیفتراک باید آگاهی های لازم در خصوص نوع، حجم، وزن، مرکز ثقل و روش صحیح حمل بار را کسب نموده واز ایمن بودن مسیر های تردد اطمینان حاصل نماید.
بازدید کلیه قسمت های لیفتراک و ملحقات آن قبل از شروع هر شیفت کاری توسط راننده الزامی است.
به زبان ساده
راننده باید پیش از شروع هر شیفت کاری، همهٔ قسمتهای لیفتراک و ملحقات آن را بازدید کند.
بازرسی فنی کلیه قسمت های لیفتراک و ملحقات آن بعد ازهرگونه تعمیرات و طی دوره های زمانی مطابق دستورالعمل های شرکت سازنده الزامی بوده و نتایج آن باید در پرونده لیفتراک ثبت و نگهداری شود.
هر لیفتراک باید دارای یک پرونده که حاوی دستورالعمل های شرکت سازنده و همچنین سوابق بازرسی های فنی، تعمیرات و روش های نگهداری است، باشد.
استفاده از لیفتراک و اجزاءآن بعنوان نردبان و یا جایگاه کار کارگران اکیدا ممنوع است.
حمل افراد توسط شاخک های لیفتراک یا پالت ممنوع است.
لیفتراک باید مجهز به اطاقک ایمن راننده، کمربند ایمنی، چراغ هشدار دهنده، آژیر، بوق دنده عقب، آینه های بغل و تجهیزات کنترلی باشدو همچنین برای کار در تاریکی به چراغهای مناسب جلو وعقب با نور کافی تجهیز گردد.
تردد و فعالیت لیفتراک ها در نزدیکی خطوط برق فشار قوی فقط با رعایت مقررات مربوط به حریم خطوط انتقال و توزیع نیروی برق مجاز است.
راننده لیفتراک باید از رانندگی با دست ها و کفش های خیس، روغنی و یا آغشته به مواد لغزنده خودداری نماید.
اعضای بدن راننده و یا دیگر کارگران تحت هیچ عنوان نباید در بین قطعات متحرک لیفتراک قرار گیرد.
فصل سوم – مقررات اختصاصی
قراردادن شاخک ها بر روی زمین، کشیدن ترمز دستی، خاموش نمودن موتوروکلید قطع کن و خارج کردن کلید از سوئیچ قبل از ترک لیفتراک الزامی است.
حمل لیفتراک به طبقات باید توسط بالابر مخصوص حمل بار که متناسب با وزن و حجم لیفتراک است صورت پذیرد، در این حالت خاموش نمودن موتور، پائین کشیدن شاخک ها و کشیدن ترمز دستی الزامی است.
برای جابجائی بارهای ناهمگن مشخص نمودن مرکز ثقل الزامی است و باید این مرکزثقل در وسط شاخک ها قرار گیرد.
انجام کلیه امورتعمیراتی و همچنین جوشکاری بر روی بدنه، شاخک هاو ملحقات لیفتراک به منظور از بین بردن ترک ها و فرسودگی های سطحی ممنوع بوده و در صورت نیاز این امر فقط با نظارت شرکت سازنده مجاز است.
به منظور جابه جایی بارهائی که از ایستایی کاملی بر روی شاخک های لیفتراک برخوردار نیستند باید از پالت های متناسب با نوع، جنس و حجم آن استفاده نمود.
ایجاد زاویه منفی دکل برای جلوگیری از سقوط بار از روی شاخک های لیفتراک الزامی است.
قرارگیری نوک شاخک ها بر روی زمین برای تخلیه بار الزامی است.
در موقع حرکت یا روشن بودن لیفتراک بجز راننده، کسی حق حضور بر روی بدنه یا داخل اطاقک را ندارد.
حضور، تردد و انجام هرگونه عملیات اجرایی و تعمیراتی در زیر شاخک ها یا ملحقات لیفتراک ممنوع است.
در فضاهای بسته که فاقد سیستم تهویه مناسب است، استفاده از لیفتراک های با موتور احتراقی ممنوع بوده وباید از لیفتراک های برقی استفاده گردد.
در زمان تعویض یا شارژ سیلندر گاز لیفتراک و همچنین تعویض و بازدید باطری لیفتراک برقی کارگران مسئول مربوطه باید به وسایل حفاظت فردی متناسب با نوع کار مجهز باشند.
شارژ باطری لیفتراک های برقی باید در حضور مسئول مربوطه انجام گیرد.
صندلی لیفتراک باید دارای شرایط ارگونومی مناسب بوده وبه طور پیوسته مورد بررسی قرار گرفته و در صورت مشاهده هرگونه عیب و نقص، تعمیر یا تعویض گردد.
سقف و بدنه کابین لیفتراک باید از استحکام کافی برخوردار بوده و با توجه به نوع کار و شرایط محیطی، ایمنی راننده را تامین نماید.
برای حمل پاتیل های مذاب باید از لیفتراک هایی که به این منظور طراحی و ساخته شده اند، استفاده نمود.
توقف لیفتراک های گازی در مجاورت شعله های باز، راه پله، ورودی زیر زمین، کف شوی فاضلاب، چاله سرویس و کلیه اماکنی که احتمال تجمع گازهای ناشی از نشت گاز سیلندر لیفتراک را دارند، ممنوع است.
شیر گاز سیلندر لیفتراک گازی در زمان خاموش بودن باید بسته باشد.
به منظور پیشگیری از خطر انفجار و اشتعال، تعویض کپسول های گاز باید با موتور خاموش و در خارج از محیط سر بسته کارگاهی و بانظارت سرپرست کارگاه و بارعایت کلیه مقررات ایمنی صورت پذیرد.
هنگام حمل و جابجایی بارها در سرازیری، راننده لیفتراک فقط مجاز به حرکت با دنده عقب می باشد.
فصل چهارم – سایر مقررات
نصب لوح فلزی حاوی مشخصات فنی بر روی بدنه لیفتراک الزامی است.
رعایت دستورالعمل های شرکت سازنده برای کلیه عملیات بهره برداری و تعمیرات لیفتراک الزامی است.
بارهایی که احتمال ریزش، لغزش و یا سرخوردن آنها وجود دارد، باید بطور اطمینان بخشی مهار و سپس حمل گردند.
قرار دادن بارها برروی یکدیگر و یا داخل قفسه ها باید متناسب با ظرفیت بار و استقامت آنها باشد.
اخذ تائیدیه بازرسی فنی و سالیانه لیفتراک ها از شرکت سازنده و یا مراکز رسمی و معتبر مورد تایید وزارت کار و امور اجتماعی الزامی است.
استفاده از شعله باز برای نشت یابی گاز در لیفتراک های گازی اکیدا ممنوع است.
با عنایت به ماده ۸۸ قانون کار جمهوری اسلامی ایران؛ کلیه وارد کنندگان، تولیدکنندگان، فروشندگان، عرضه کنندگان و بهره برداری کنندگان از ماشین های لیفتراک مکلف به رعایت استاندارد تولید و موارد حفاظتی و ایمنی که در کتابچه اطلاعات فنی لحاظ می شود، می باشند.
مسئولیت رعایت مقررات این آئین نامه بر عهده کارفرمای کارگاه بوده و در صورت وقوع هرگونه حادثه به دلیل عدم توجه کارفرما به الزامات قانونی، مکلف به جبران کلیه خسارات وارده به زیان دیدگان می باشد.
این آئین نامه مشتمل بر ۴ فصل و ۶۴ ماده به استناد مواد ۸۵ و ۹۱ قانون کار جمهوری اسلامی ایران در جلسه مورخ ۱۳۸۷/۸/۲۹ توسط شورای عالی حفاظت فنی تهیه و در تاریخ ۱۳۸۷/۱۱/۱۳ به تصویب وزیر کار و امور اجتماعی رسیده است.