این بخش چه میگوید؟
این بخش دربارهٔ سلامت و ایمنی شما در محیط کار است — و مهمترین جملهاش در ماده ۹۵ آمده: مسئولیت اجرای مقررات ایمنی بر عهدهٔ کارفرماست، و اگر از رعایت نکردن آن حادثهای رخ دهد، کارفرما از نظر کیفری و حقوقی مسئول است.
سه لایهٔ حفاظتی اینجا ساخته میشود:
- پیش از شروع کار — تأیید نقشه و طرح کارگاه (۸۷)، ایمنی ماشینآلات (۸۸ تا ۹۰)؛
- حین کار — تأمین و آموزش وسایل حفاظتی (۹۱)، معاینات دورهای (۹۲)، کمیتهٔ حفاظت فنی (۹۳)؛
- هنگام خطر — حق اعلام خطر توسط خود کارگران (۹۴).
نکتهٔ قابل توجه: طبق تبصرهٔ ماده ۸۵، حتی کارگاههای خانوادگی هم مشمول این فصلاند.
برای صیانت نیروی انسانی و منابع مادی کشور رعایت دستورالعملهایی که از طریق شورای عالی حفاظت فنی (جهت تامین حفاظت فنی) و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (جهت جلوگیری از بیماریهای حرفهای و تامین بهداشت کار و کارگر و محیط کار) تدوین میشود، برای کلیه کارگاهها، کارفرمایان، کارگران و کارآموزان الزامی است.
تبصره — کارگاههای خانوادگی نیز مشمول مقررات این فصل بوده و مکلف به رعایت اصول فنی و بهداشت کار میباشند.
به زبان ساده
این ماده دامنهٔ مقررات ایمنی را تعیین میکند و آن را الزامی میداند — برای همهٔ کارگاهها، کارفرمایان، کارگران و کارآموزان.
دو مرجع، دو حوزه:
- شورای عالی حفاظت فنی → ایمنی فنی؛
- وزارت بهداشت → پیشگیری از بیماریهای حرفهای و بهداشت کار.
و تبصره یک استثنای مهم را میبندد: کارگاه خانوادگی هم معاف نیست.
شورای عالی حفاظت فنی مسئول تهیه موازین و آییننامههای حفاظت فنی میباشد و از اعضاء ذیل تشکیل میگردد:
۱ (اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸) وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی یا معاون او که رییس شورا خواهد بود. ۲ — معاون وزارت صنایع. ۳ — معاون وزارت صنایع سنگین. ۴ — معاون وزارت کشاورزی. ۵ — معاون وزارت نفت. ۶ — معاون وزارت معادن و فلزات. ۷ — معاون وزارت جهاد سازندگی. ۸ — رییس سازمان حفاظت محیط زیست. ۹ — دو نفر از استادان با تجربه دانشگاه در رشتههای فنی. ۱۰ — دو نفر از مدیران صنایع. ۱۱ — دو نفر از نمایندگان کارگران. ۱۲ (اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸) مدیرکل بازرسی کار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی که دبیر شورا خواهد بود.
تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸) پیشنهادات شورا به تصویب وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی رسیده و شورا در صورت لزوم میتواند برای تهیه طرح آییننامههای مربوط به حفاظت فنی کارگران در محیط کار و انجام سایر وظایف مربوط به شورا، کمیتههای تخصصی مرکب از کارشناسان تشکیل دهد.
تبصره ۲ (اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸) آییننامه داخلی شورا با پیشنهاد شورای عالی حفاظت فنی به تصویب وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی خواهد رسید.
تبصره ۳ (اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸) انتخاب اساتید دانشگاه، نمایندگان کارگران و نمایندگان مدیران صنایع مطابق دستورالعملی خواهد بود که توسط شورای عالی حفاظت فنی تهیه و به تصویب وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی خواهد رسید.
به زبان ساده
ترکیب شورای عالی حفاظت فنی — نهادی که آییننامههای ایمنی کار را مینویسد.
نکتهٔ مهم برای کارگران: در میان دوازده عضو، دو نفر نمایندهٔ کارگران هستند. یعنی قواعد ایمنی محیط کار شما بدون حضور نمایندگان شما نوشته نمیشود.
نکته
نام برخی وزارتخانههای این فهرست (صنایع، صنایع سنگین، جهاد سازندگی) پس از تصویب قانون تغییر کرده یا ادغام شده است. متن بالا عیناً همان چیزی است که در قانون آمده.
ماده 87 — تأیید نقشهٔ کارگاه پیش از ساخت
اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸اشخاص حقیقی و حقوقی که بخواهند کارگاه جدیدی احداث نمایند و یا کارگاههای موجود را توسعه دهند، مکلفند بدوا برنامه کار و نقشههای ساختمانی و طرحهای مورد نظر را از لحاظ پیشبینی در امر حفاظت فنی و بهداشت کار، برای اظهارنظر و تایید به وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ارسال دارند. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی موظف است نظرات خود را ظرف مدت یک ماه اعلام نماید. بهرهبرداری از کارگاههای مزبور منوط به رعایت مقررات حفاظتی و بهداشتی خواهد بود.
به زبان ساده
ایمنی باید پیش از ساخت دیده شود، نه بعد از حادثه. هر کس بخواهد کارگاه جدیدی بسازد یا کارگاه موجود را توسعه دهد، باید نقشهها و طرحها را از نظر حفاظت فنی و بهداشت کار به تأیید وزارت کار برساند.
وزارت کار یک ماه فرصت دارد نظر بدهد — و بهرهبرداری از کارگاه منوط به رعایت این مقررات است.
اشخاص حقیقی یا حقوقی که به ساخت یا ورود و عرضه ماشین میپردازند مکلف به رعایت موارد ایمنی و حفاظتی مناسب میباشند.
به زبان ساده
مسئولیت ایمنی از کارگاه فراتر میرود و به سازنده، واردکننده و عرضهکنندهٔ ماشینآلات هم میرسد.
یعنی زنجیرهٔ ایمنی از خودِ دستگاه شروع میشود، نه از لحظهای که وارد کارگاه شد.
ماده 89 — آزمایش دستگاهها پیش از بهرهبرداری
اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸کارفرمایان مکلفند پیش از بهرهبرداری از ماشینها، دستگاهها، ابزار و لوازمی که آزمایش آنها مطابق آییننامههای مصوب شورای عالی حفاظت فنی ضروری شناخته شده است آزمایشهای لازم را توسط آزمایشگاهها و مراکز مورد تایید شورای عالی حفاظت فنی انجام داده و مدارک مربوطه را حفظ و یک نسخه از آنها را برای اطلاع به وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ارسال نمایند.
به زبان ساده
برای دستگاههایی که آییننامه، آزمایش آنها را لازم دانسته، کارفرما باید پیش از بهرهبرداری:
۱. آزمایش را در آزمایشگاه مورد تأیید شورای عالی حفاظت فنی انجام دهد؛ ۲. مدارک را نگهداری کند؛ ۳. یک نسخه را به وزارت کار بفرستد.
ماده 90 — تأیید لوازم حفاظتی
اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸کلیه اشخاص حقیقی یا حقوقی که بخواهند لوازم حفاظت فنی و بهداشتی را وارد یا تولید کنند، باید مشخصات وسائل را حسب مورد همراه با نمونههای آن به وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ارسال دارند و پس از تایید، به ساخت یا وارد کردن این وسائل اقدام نمایند.
به زبان ساده
خودِ تجهیزات ایمنی هم باید تأیید شوند. تولیدکننده یا واردکنندهٔ کلاه ایمنی، ماسک، دستکش و مانند آنها باید ابتدا مشخصات و نمونه را به وزارت کار و وزارت بهداشت بدهد و پس از تأیید تولید یا واردات کند.
منطقش ساده است: تجهیز ایمنیِ بیکیفیت، از نبودِ آن خطرناکتر است — چون حس امنیت کاذب میدهد.
کارفرمایان و مسئولان کلیه واحدهای موضوع ماده ۸۵ این قانون مکلفند براساس مصوبات شورای عالی حفاظت فنی برای تامین حفاظت و سلامت و بهداشت کارگران در محیط کار، وسایل و امکانات لازم را تهیه و در اختیار آنان قرار داده و چگونگی کاربرد وسایل فوقالذکر را به آنان بیاموزند و در خصوص رعایت مقررات حفاظتی و بهداشتی نظارت نمایند. افراد مذکور نیز ملزم به استفاده و نگهداری از وسایل حفاظتی و بهداشتی فردی و اجرای دستورالعملهای مربوطه کارگاه میباشند.
به زبان ساده
این ماده تکالیف را دوطرفه میکند.
کارفرما موظف است:
۱. وسایل حفاظتی را تهیه و در اختیار شما بگذارد — رایگان، نه به هزینهٔ شما؛ ۲. طرز استفاده از آنها را به شما بیاموزد؛ ۳. بر رعایت مقررات نظارت کند.
و شما موظفاید از آن وسایل استفاده کنید و از آنها نگهداری کنید.
هشدار
این تکلیف دوطرفه در تبصره ۲ ماده ۹۵ نتیجهٔ روشنی دارد: اگر کارفرما وسایل و آموزش را داده باشد و کارگر با وجود تذکر قبلی از آنها استفاده نکند، مسئولیت از کارفرما برداشته میشود.
کلیه واحدهای موضوع ماده ۸۵ این قانون که شاغلین در آنها به اقتضای نوع کار در معرض بروز بیماریهای ناشی از کار قرار دارند باید برای همه افراد مذکور پرونده پزشکی تشکیل دهند و حداقل سالی یکبار توسط مراکز بهداشتی درمانی از آنها معاینه و آزمایشهای لازم را به عمل آورند و نتیجه را در پرونده مربوطه ضبط نمایند.
تبصره ۱ — چنانچه با تشخیص شورای پزشکی نظر داده شود که فرد معاینه شده به بیماری ناشی از کار مبتلا یا در معرض ابتلا باشد کارفرما و مسئولین مربوطه مکلفند کار او را براساس نظریه شورای پزشکی مذکور بدون کاهش حقالسعی، در قسمت مناسب دیگری تعیین نمایند.
تبصره ۲ (اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸) در صورت مشاهده چنین بیمارانی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی مکلف به بازدید و تایید مجدد شرایط فنی و بهداشت و ایمنی محیط کار خواهد بود.
به زبان ساده
اگر نوع کارتان شما را در معرض بیماریهای ناشی از کار قرار میدهد، کارفرما موظف است:
- برای شما پروندهٔ پزشکی تشکیل دهد؛
- دستکم سالی یکبار معاینه و آزمایش انجام دهد؛
- نتیجه را در پرونده ثبت کند.
و تبصره ۱ حکم مهمی دارد: اگر شورای پزشکی تشخیص دهد که مبتلا شدهاید یا در معرض ابتلا هستید، کارفرما باید شما را به بخش مناسب دیگری منتقل کند — بدون کاهش حقالسعی.
تبصره ۲ نگاه را از فرد به محیط میبرد: با دیدن چنین بیمارانی، وزارت کار باید محیط کار را دوباره بازدید و تأیید کند.
نکتهٔ کاربردی
عبارت «یا در معرض ابتلا» یعنی لازم نیست بیمار شده باشید؛ احتمال ابتلا به تشخیص شورای پزشکی برای فعال شدن حق جابهجایی کافی است.
ماده 93 — کمیتهٔ حفاظت فنی و بهداشت کار
اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸به منظور جلب مشارکت کارگران و نظارت بر حسن اجرای مقررات حفاظتی و بهداشتی در محیط کار و پیشگیری از حوادث و بیماریها، در کارگاههایی که وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ضروری تشخیص دهند کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار تشکیل خواهد شد.
تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸) کمیته مذکور از افراد متخصص در زمینه حفاظت فنی و بهداشت حرفهای و امور فنی کارگاه تشکیل میشود و از بین اعضاء، دو نفر شخص واجد شرایطی که مورد تایید وزارتخانههای تعاون، کار و رفاه اجتماعی و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی باشند تعیین میگردند که وظیفهشان برقراری ارتباط میان کمیته مذکور با کارفرما و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی میباشد.
تبصره ۲ (اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸) نحوه تشکیل و ترکیب اعضاء براساس دستورالعملهایی خواهد بود که توسط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تهیه و ابلاغ خواهد شد.
به زبان ساده
کمیتهٔ حفاظت فنی و بهداشت کار، نهاد داخلی کارگاه برای نظارت بر ایمنی است. هدفش در خود ماده آمده: جلب مشارکت کارگران، نظارت بر اجرای مقررات، و پیشگیری از حوادث و بیماریها.
دو نفر از اعضا نقش رابط دارند: میان کمیته، کارفرما و دو وزارتخانه. یعنی مسیری رسمی برای رساندن مشکلات ایمنی به بیرون از کارگاه وجود دارد.
در مواردی که یک یا چند نفر از کارگران یا کارکنان واحدهای موضوع ماده ۸۵ این قانون امکان وقوع حادثه یا بیماری ناشی از کار را در کارگاه یا واحد مربوطه پیشبینی نمایند میتوانند مراتب را به کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار یا مسئول حفاظت فنی و بهداشت کار اطلاع دهند و این امر نیز بایستی توسط فرد مطلع شده در دفتری که به همین منظور نگهداری میشود ثبت گردد.
تبصره — چنانچه کارفرما یا مسئول واحد، وقوع حادثه یا بیماری ناشی از کار را محقق نداند موظف است در اسرع وقت موضوع را همراه با دلایل و نظرات خود به نزدیکترین اداره کار و امور اجتماعی محل اعلام نماید. اداره کار و امور اجتماعی مذکور موظف است در اسرع وقت توسط بازرسین کار به موضوع رسیدگی و اقدام لازم را معمول نماید.
به زبان ساده
این حق اعلام خطر کارگران است. اگر احتمال میدهید حادثه یا بیماری ناشی از کار رخ دهد، میتوانید موضوع را به کمیتهٔ حفاظت فنی یا مسئول ایمنی اطلاع دهید.
و نکتهٔ کلیدی: گزارش شما باید در دفتر مخصوص ثبت شود — یعنی سندی از هشدارتان باقی میماند.
اگر کارفرما خطر را قبول نداشته باشد، حق ندارد صرفاً آن را نادیده بگیرد؛ موظف است موضوع را با دلایل خود به ادارهٔ کار اعلام کند و بازرسان کار رسیدگی میکنند.
نکتهٔ کاربردی
ثبت شدن هشدار در دفتر، مهمترین بخش این ماده است. اگر بعداً حادثهای رخ دهد، همان ثبت نشان میدهد خطر از پیش اعلام شده بوده است.
مسئولیت اجرای مقررات و ضوابط فنی و بهداشت کار برعهده کارفرما یا مسئولین واحدهای موضوع ذکر شده در ماده ۸۵ این قانون خواهد بود. هرگاه بر اثر عدم رعایت مقررات مذکور از سوی کارفرما یا مسئولین واحد، حادثهای رخ دهد، شخص کارفرما یا مسئول مذکور از نظر کیفری و حقوقی و نیز مجازاتهای مندرج در این قانون مسئول است.
تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۹۰/۰۴/۰۸) کارفرما یا مسئولان واحدهای موضوع ماده ۸۵ این قانون موظفند کلیه حوادث ناشی از کار را در دفتر ویژهای که فرم آن از طریق وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی اعلام میگردد ثبت و مراتب را سریعا به صورت کتبی به اطلاع اداره کار و امور اجتماعی محل برسانند.
تبصره ۲ — چنانچه کارفرما یا مدیران واحدهای موضوع ماده ۸۵ این قانون برای حفاظت فنی و بهداشت کار وسایل و امکانات لازم را در اختیار کارگر قرار داده باشند و کارگر با وجود آموزشهای لازم و تذکرات قبلی بدون توجه به دستورالعمل و مقررات موجود از آنها استفاده ننماید کارفرما مسئولیتی نخواهد داشت. در صورت بروز اختلاف، رای هیات حل اختلاف نافذ خواهد بود.
به زبان ساده
مهمترین مادهٔ این فصل. مسئولیت ایمنی با کارفرماست — و اگر از رعایت نکردن مقررات حادثهای رخ دهد، کارفرما شخصاً از نظر کیفری و حقوقی مسئول است.
تبصره ۱ یک تکلیف عملی میگذارد: همهٔ حوادث ناشی از کار باید در دفتر ویژه ثبت و فوراً و کتباً به ادارهٔ کار اطلاع داده شود.
تبصره ۲ مرز مسئولیت را میکشد: اگر کارفرما وسایل، آموزش و تذکر قبلی را داده باشد و کارگر باز هم استفاده نکند، مسئولیت از کارفرما برداشته میشود. در اختلاف، رأی هیأت حل اختلاف نافذ است.
هشدار
هر سه شرط تبصره ۲ باید با هم جمع شوند تا مسئولیت از کارفرما ساقط شود: تأمین وسایل، آموزش لازم و تذکرات قبلی. نبودِ هر یک، دفاع کارفرما را از کار میاندازد.